امروزه در بسیاری از کشورهای جهان صنایع دستی دیگر صرفا یک محصول تزئینی یا کالای سوغات محسوب نمی شود،بلکه بخشی از تجربه سفر و یکی از ارکان اصلی اقتصاد گردشگری به شمار می آید. گردشگران در کنار بازدید از جاذبه های طبیعی و تاریخی علاقمند هستند با سبک زندگی هنر، مهارت ها و دانش بومی مردم مقصد نیز آشنا شوند، صنایع دستی دقیقا در همین نقطه قرار می گیرد و می تواند روایتگر فرهنگ، تاریخ و هویت یک سرزمین باشد.
استان مازندران به واسطه برخورداری از نوع اقلیمی، فرهنگی و قومی یکی از غنیترین استانهای کشور در حوزه صنایع دستی و گردشگری است. این ظرفیت ارزشمند زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند، که بدانیم بخش قابل توجهی از هنرهای سنتی استان در روستاها و جوامع محلی ریشه دارد و میتواند به عنوان ابزاری مؤثر برای توسعه پایدار و تقویت اقتصاد روستایی مورد استفاده قرار گیرد.
ثبت شهرها در روستاهای ملی صنایع دستی در مازندران، گامی مهم در مسیر معرفی و احیای هنرهای بومی استان بوده است، شهر ملی آلاشت با جاجیم بافی، شهر ملی بهشهر با گلین بافی، روستای ملی در زی کلای بابل با حصیر بافی و روستای ملی سلیمآباد تنکابن با سفالگری، امروز نه تنها به عنوان مراکز تولید صنایع دستی شناخته میشوند، بلکه به کانونهایی برای جذب گردشکران فرهنگی و علاقمندان به هنرهای سنتی تبدیل شدهاند این ظرفیتها فرصتی فراهم میآورند تا گردشکران ضمن آشنایی با فرآیند تولید، از نزدیک با هنرمندان دیدار کرده و تجربهای متفاوت از سفر رارقم بزنند.
در کنار این ظرفیت های ملی، روستای جهانی کندلوس در شهرستان نوشهر با عنوان یکی از موفق ترین نمونه های گردشگری روستایی کشور، الگویی ارزشمند از پیوند میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری محسوب میشود.
کندلوس نشان داده است که چگونه میتوان با حفظ اصالت های فرهنگی و تقویت هنرهای سنتی، زمینه رونق اقتصادی و افزایش ماندگاری گردشگران را فراهم کرد.
همچنین روستای شانه تراش تنکابن که در فهرست نامزدهای برتر کسب برند جهانی گردشگری روستایی قرار دارد، نمونهای دیگر از ظرفیتهای کم نظیر مازندران در عرصه گردشگری مبتنی بر فرهنگ و صنایع دستی است. چنین روستاهایی علاوه بر ایفای نقش در حفاظت از میراث ناملموس میتوانند به مراکز آموزش ترویج و انتقال مهارت های سنتی به نسلهای آینده تبدیل شوند.
واقعیت آن است که آینده صنایع دستی در فروش صرف محصولات خلاصه نمیشود. رویکردهای نوین توسعه گردشگری بر” اقتصاد تجربه” استوار است، به این معنا که گردشگر علاقه دارد در فرآیند خلق اثر هنری مشارکت کند، در کارگاههای صنایع دستی حضور یابد، با هنرمندان گفتوگو کند و بخشی از فرهنگ مقصد را تجربه نماید.این رویکرد میتواند ارزش افزوده ای چند برابر نسبت به فروش سنتی محصولات ایجاد کند.
هفته صنایع دستی فرصت مناسبی است تا با نگاه راهبردی به این حوزه، زمینه توسعه بازارهای تخصصی، تقویت زیرساختهای گردشگری صنایع دستی، حمایت از هنرمندان، توسعه آموزشهای نوین، بازاریابی دیجیتال و جذب سرمایهگذاری در این بخش فراهم شود. بیتردید آینده اقتصاد محلی مازندران بیش از هر زمان دیگری به بهره گیری هوشمند از ظرفیت های فرهنگی و بومی وابسته است. صنایع دستی و گردشگری دو بال توا نمند توسعه در مازندران هستند، دو ظرفیتی که در کنار یکدیگر میتوانند ضمن حفظ هویت فرهنگی، اشتغال پایدار ایجاد کرده مهاجرت روستایی را کاهش دهند و مسیر تازهای برای شکوفایی اقتصاد محلی استان ترسیم کنند.حفظ این سرمایه ارزشمند وظیفه ای مشترک برای مدیران، هنرمندان و فعالان گردشگری و همه علاقهامندان به فرهنگ و هویت ایرانی است.
دکتر مهران حسنی پژوهشگر و تحلیلگر سیاستهای توسعه گردشگری عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران کارشناس ارشد گردشگری
