مهارت حل مسئله: مسلما مشکلات خواه ناخواه در زندگی هرکسی پیش می آید و نمیتوان مانع از آن شد؛ اما میتوان به کمک روش های مفیدی به حل آن پرداخت. وقتی مهارت حل مساله را بدانید در برابر مشکلات خود نمیبازید؛ بلکه احساس میکنید سلاحی قوی برای مقابله با آنها در دست دارید. پس احساس قدرت بیشتری میکنید و محکم پبش میروید و میدانید مشکل حل میشود، اگر هم حل نشود بدتر نمیشود.
مراحل حل مساله: حل یک مساله زمان میخواهد و مرحله به مرحله صورت میگیرد؛ پس باید صبور باشید و وقت بگذارید.
اولین مرحله: پذیرش مشکل است.
چرا پذیرش مهم است؟ چون خیلی از افراد قبول ندارند که دچار مشکل هستند و اگر کسی به این باور نرسد نمیتواند راه حل هایی برای مقابله پیدا کند. کسانی که مشکل خود را نفی می کنند یا آن را به گردن دیگران می اندازند نمیتوانند برای آن راه حلی پیدا کنند.
مرحله دوم: تعریف دقیق مشکل.
وقتی پذیرفتید که مشکلی وجود دارد؛ نباید آن را کلی و مبهم مطرح کندی؛ چون راه حل پیدا کردن برای مشکلات مبهم دشوار است. پس باید مشکلات کلی و پیچیده را خرد کرد و به مشکلات کوچک تری تقسیم کرد. بطور مثال: خانمی که نزد مشاور رفته و میگوید با همسرم تفاهم ندارم. این خیلی کلی است و باید موضوع را باز کند و بگوید منظورش چیست؟ همسرش خرجی نمیدهد؟ دست بزن دارد؟ دهن بین است؟ دیر به خانه می آید؟ پس یک راه مهم، ریز کردن و خرد کردن مشکلات است.
مرحله سوم:
بارش فکری.
یعنی آزاد گذاشتن ذهن تا برای مشکل پیش آمده، راه حل تولید کند. پس هر راه حلی که به ذهنتان میرسد ( چه خوب و چه بد) را یادداشت کنید. در این مرحله، هدف فقط دادن راه حل است و هرچه بیشتر بهتر! در بارش فکری می توانید از دیگران هم بخواهید که برای مشکل شما راه حل بدهند.
مرحله چهارم: ارزیابی راه حل ها.
پس از بارش فکری و لیست کردن راه حل های مختلف، بررسی کنید که کدامیک از راه حل های انتخاب شده برای شما و زندگیتان مفید و کدام مضر و خطرناک است. برای انتخاب بهترین راه حل ها بهتر است یک جدول بکشید و در یک سمت مزایا و در سمت دیگر معایب هر راه حل را بنویسید و با شمردن معای و مزایای هر راه حل می توانید بهترین راه حل را انتخاب کنید. (راه حل هایی که معایب بیشتری دارند را حذف کنید.)
مرحله پنجم: اجرای بهترین راه حل.
پس از ارزیابی راه حل ها و انتخاب بهترین راه حل، آن را اجرا میکنیم و منتظر نتیجه میمانیم. باید توجه کنید که نباید عجله کنید و انتظار داشته باشید که زود نتیجه بگیرید؛ پس باید حوصله کنید و برای اجرای راه حل ها بهترین زمان را انتخاب کنید. مثلا: فرد مقابل گرسنه و خسته نباشد، آرام باشد و…
همچنین به شرایط مکانی هم توجه داشته باشید (بهتر است مساله را در خانه خودتان مطرح کنید، نه در حضور دیگران و در جمع)
مرحله ششم: بازبینی.
یعنی اگر با اجرای راه حل انتخاب شده به نتیجه نرسیدید؛ راه حل دیگری را از بین راه حل ها انتخاب کنید؛ باید انعطاف داشته باشید و وقتی راه حلی نتیجه نمی دهد؛ بی دلیل اصرار نورزید و روی آن پافشاری نکنید. بلکه به دنبال راه حل دیگری باشید.
به یاد داشته باشید که حل مساله یک مهارت است و با تمرین کسب می شود.
مریم کاویانی/ روانشناس و مدرس دانشگاه
