جعفری در ابتدای این گفتوگو با اشاره به تفاوت میان «سیاحت در روستا» و «گردشگری روستایی» اظهار کرد: به اعتقاد من تفاوت این دو مفهوم را میتوان در تفاوت میان «حضور» و «توسعه» خلاصه کرد. وی توضیح داد ممکن است گردشگران زیادی به یک روستا سفر کنند، عکس بگیرند و غذاهای محلی را امتحان کنند، اما این حضور لزوماً تأثیر واقعی بر زندگی مردم روستا ندارد و بیشتر شبیه یک بازدید ساده است.
وی افزود: گردشگری روستایی صرفاً سفر به روستا نیست، بلکه یک رویکرد توسعهمحور است که میتواند به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد خانوادههای محلی، تقویت روابط اجتماعی، حفظ فرهنگ و میراث بومی و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی روستاییان منجر شود.
مدیر نظارت بر مراکز گردشگری سازمان منطقه آزاد کیش با اشاره به روندهای جهانی گردشگری گفت: امروزه در بسیاری از نقاط جهان، گردشگران دیگر صرفاً به دنبال هتلهای لوکس و تجربههای مصنوعی نیستند؛ بلکه تمایل دارند زندگی واقعی مردم، فرهنگ محلی و تجربههای اصیل را از نزدیک لمس کنند و به همین دلیل روستاها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند.
جعفری با اشاره به تجربه خود در جزیره قشم اظهار کرد: در سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ و در دوران مسئولیت در مدیریت گردشگری جزیره قشم، با همین نگاه برنامه توسعه گردشگری روستایی در این جزیره آغاز شد. وی گفت این برنامه با مشارکت همکاران و جامعه محلی طراحی شد و هدف آن این بود که آینده گردشگری قشم تنها به سواحل و مراکز تفریحی محدود نشود، بلکه بر ظرفیتهای روستاها، فرهنگ بومی، اقتصاد محلی و سبک زندگی مردم نیز تکیه داشته باشد.
وی ادامه داد: امروز نتایج آن نگاه در رشد قابل توجه اقامتگاههای بومگردی در روستاهای جزیره، افزایش اشتغال روستایی و حتی شکلگیری مهاجرت معکوس از شهر به روستا قابل مشاهده است. به گفته او، موفقیت جهانی روستای سهیلی نیز از جمله دستاوردهای همین رویکرد محسوب میشود.
جعفری با تأکید بر اهمیت اصالت فرهنگی در توسعه گردشگری اظهار کرد: من عمیقاً باور دارم که قرن بیستویکم قرن بازگشت به اصالتهاست و روستاها مهمترین ذخیرهگاه اصالت فرهنگی و انسانی در جهان معاصر به شمار میروند و شایسته توجه ویژه برای تحقق توسعه در همه ابعاد هستند.
وی در ادامه درباره چالشهای پیش روی گردشگری روستایی گفت: بزرگترین تهدید برای روستاها کمبود گردشگر نیست، بلکه موفقیت بدون برنامه است. اگر گردشگری بدون ضابطه رشد کند، معماری، پوشش، آیینها، صنایع دستی و حتی روابط اجتماعی به کالا تبدیل میشوند و در نهایت روستا هویت خود را از دست میدهد.
جعفری افزود: در زمان طراحی الگوی توسعه گردشگری روستایی قشم یکی از دغدغههای اصلی ما همین موضوع بود. به همین دلیل تلاش کردیم توسعه گردشگری بر چهار اصل استوار باشد؛ نخست آنکه مردم محلی مالک اصلی گردشگری باشند، دوم حفظ معماری بومی و سیمای روستا، سوم روایت فرهنگ و هویت محلی توسط خود مردم و چهارم توزیع عادلانه منافع اقتصادی گردشگری در جامعه محلی.
وی درباره موفقیت روستای سهیلی نیز گفت: یکی از دلایل موفقیت این روستا همین نگاه بود. ما تلاش کردیم گردشگری را به فرهنگ روستا تحمیل نکنیم، بلکه ظرفیتهای واقعی آن را به گردشگران معرفی کنیم.
مدیر نظارت بر مراکز گردشگری سازمان منطقه آزاد کیش تأکید کرد: روستا نباید برای جلب رضایت گردشگر هویت خود را تغییر دهد؛ بلکه این گردشگر است که باید برای شناخت فرهنگ روستا تلاش کند. اگر اصالت از بین برود، مهمترین سرمایه گردشگری از دست میرود و مسیر توسعه نیز متوقف خواهد شد.
جعفری در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مسئله مهاجرت روستاییان گفت: در بسیاری از موارد مهاجرت نتیجه نبود فرصت است، نه بیعلاقگی به روستا. جوان روستایی زمانی زادگاه خود را ترک میکند که احساس کند امکان پیشرفت و اشتغال در محل زندگیاش وجود ندارد.
وی افزود: یکی از اهداف اصلی برنامههای گردشگری روستایی قشم در سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ تبدیل ظرفیتهای بومی به فرصتهای اقتصادی واقعی بود. در آن دوره تلاش شد زنجیرهای از مشاغل در روستاها شکل بگیرد؛ از اقامتگاههای بومگردی و راهنمایان محلی گرفته تا صنایع دستی، گردشگری دریایی، رستورانهای بومی، حملونقل محلی و خدمات گردشگری.
به گفته او، امروز بسیاری از جوانان برخی روستاهای قشم به جای مهاجرت، در زادگاه خود مشغول فعالیت اقتصادی هستند و این موضوع ارزشمندترین دستاورد گردشگری روستایی به شمار میرود.
جعفری تأکید کرد: موفقیت گردشگری تنها با افزایش تعداد گردشگران سنجیده نمیشود، بلکه باید دید چند جوان توانستهاند در روستای خود بمانند، کارآفرین شوند و با عزت زندگی کنند. اگر گردشگری بتواند امید را به روستا بازگرداند، مأموریت اصلی خود را انجام داده است.
وی در ادامه با بیان اینکه یکی از خطاهای رایج در توسعه روستایی، یکسان دانستن توسعه با ساختوساز است، گفت: توسعه روستایی پیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد، یک پروژه اجتماعی و فرهنگی است. اگر زیرساختها ایجاد شوند اما مردم محلی در مرکز فرآیند توسعه قرار نگیرند، نتیجه آن تنها شکلگیری یک مقصد گردشگری خواهد بود، نه یک جامعه توسعهیافته.
جعفری با اشاره به تجربه قشم در این زمینه افزود: بر اساس تجربهای که در طراحی و ریلگذاری گردشگری روستایی قشم داشتیم، موفقیت هر روستا بر پنج ستون استوار است؛ شناسایی مزیتهای منحصربهفرد هر روستا، توانمندسازی جامعه محلی، حفاظت از هویت مکانی، ایجاد زنجیره ارزش گردشگری و در نهایت برندسازی حرفهای مقصد.
وی همچنین در پاسخ به این پرسش که چه نهادی مسئول توسعه گردشگری روستایی است، گفت: این مسئولیت بر عهده یک نهاد خاص نیست. دولت، بخش خصوصی، دانشگاهها، رسانهها و نهادهای محلی همگی نقش دارند، اما محور اصلی توسعه مردم روستا هستند.
به گفته جعفری، هیچ روستایی صرفاً با پول توسعه پیدا نمیکند، بلکه توسعه واقعی از مشارکت مردم شکل میگیرد. او تأکید کرد سرمایه مالی مهم است، اما سرمایه اجتماعی اهمیت بیشتری دارد و هر جا مردم در مرکز تصمیمگیری قرار گرفتهاند، توسعه پایدار شکل گرفته است.
وی در پایان با اشاره به اهمیت روستاهای هدف گردشگری و روستاهای ثبت جهانی گفت: این روستاها ویترین آینده توسعه روستایی کشور هستند و میتوانند مسیر حرکت صدها روستای دیگر را روشن کنند.
جعفری افزود: زمانی که یک روستا به عنوان مقصد گردشگری ملی یا جهانی شناخته میشود، سرمایهگذاری افزایش مییابد، توجه رسانهها جلب میشود، اعتمادبهنفس جامعه محلی تقویت میشود و فرصتهای شغلی گسترش پیدا میکند. مهمتر از همه اینکه ارزش اقتصادی حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی برای مردم ملموس میشود.
وی با اشاره دوباره به تجربه روستای سهیلی گفت: در زمان تدوین برنامه توسعه گردشگری روستایی قشم، هدف ما صرفاً افزایش تعداد گردشگران نبود، بلکه ایجاد زیرساختهای نرم توسعه مانند شبکهسازی میان فعالان محلی، تقویت اقامتگاههای بومگردی، آموزش جامعه محلی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی روستاها مدنظر قرار داشت.
جعفری در پایان تأکید کرد: ارزش واقعی ثبت جهانی یک روستا تنها در تابلوی ورودی آن نیست، بلکه در تغییر نگاه مردم آن جامعه است. زمانی که مردم احساس کنند فرهنگ، میراث و سبک زندگیشان در سطح جهانی ارزشمند شناخته شده، انگیزه بیشتری برای حفاظت از آن خواهند داشت و در همین نقطه است که گردشگری پایدار شکل میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: روستاهای ثبت جهانی نشان میدهند که توسعه پایدار لزوماً از کلانشهرها آغاز نمیشود؛ گاهی از یک روستای کوچک شروع میشود، جایی که مردم به ارزش سرزمین خود ایمان دارند.
