دیشب (یلدا) را بیدار ماندیم تا شاهد زایش خورشید باشیم؛ اما جشن اصلی تازه آغاز شده است. امروز، یکم دیماه، در تقویم غبارگرفتهی کهن، روزی مقدس و شگفتانگیز است که شاید در هیاهوی زندگی مدرن فراموش شده باشد. روزی که به نام «خُرّم روز» (خور روز) یا «دیگان» شناخته میشد؛ روزی که تمرین برابری و انسانیت، هزاران سال پیش در قلب زمستان ایران اجرا میشد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اساطیر نیوز، یکم دیماه، نخستین روز از «چله بزرگ» و روزِ متعلق به خداوند (اهورامزدا) است. آنچه این روز را در تاریخ اساطیری ایران متمایز میکند، آیین سیاسی-اجتماعی بینظیر و تاریخی است که حتی تصور آن در دنیای باستان دشوار است.
آیین شگفتانگیز پادشاهان: وقتی تاج بیارزش میشد
ابوریحان بیرونی در آثار خود روایت میکند که در نخستین روز دیماه، پادشاهان ایران دست به سنتشکنی بزرگی میزدند. آنها از تخت شاهی پایین میآمدند، لباسهای زربفت، جواهرات و تاج مرصع را کنار میگذاشتند و جامهای سفید و ساده به تن میکردند تا نشان دهند در این روز، در برابر مردم و طبیعت، همگی برابرند. تشریفات درباری لغو میشد و حتی نگهبانان و گاردها مرخص میشدند. پادشاه، آزاد و بیدفاع، بر فرش سپید برف مینشست.
ضیافت شاه و مردم؛ تمرین برابری انسانی
در این روز، پادشاه نه با وزیران، بلکه با کشاورزان، دهقانان و پایینترین اقشار جامعه همسفره میشد و هدف انجام این کارش را چنین بیان می کرد:
امروز مانند یکی از شما هستم. برادر شما هستم، نه تنها پادشاه. قوامِ دنیا به رنج شماست و امنیت به تدبیر من. هیچیک از ما از دیگری بینیاز نیست؛ پس ما همسفرهایم.
این نمایش نمادین، حتی در دنیای باستان، پیامی واضح داشت: در برابر خورشید و خداوند، هیچ انسانی برتر از دیگری نیست.
آغاز سلطنت خورشید و آتشبس زمستانی
خرم روز یا «خور روز»، روز خورشید است. ایرانیان باستان باور داشتند که از امروز، نور بر تاریکی پیروز شده و روزها بلندتر میشوند. به یمن این پیروزی، یکم دیماه روزی برای توقف جنگ و احترام به حیات بود:
- هرگونه جنگ و خونریزی ممنوع بود.
- شکار حیوانات حرام شمرده میشد.
- مردم استراحت میکردند و به ستایش خورشید میپرداختند.
کلام آخر اساطیر نیوز
امروز، اگرچه دیگر پادشاهی نیست که تاج بر زمین بگذارد، پیام خُرّم روز همچنان زنده است: «فروتنی در اوج قدرت» و «برابری انسانها». زمستان امسال را با یاد این حکمت زیبا آغاز میکنیم؛ روزی که خورشید دوباره متولد میشود و برف، پردهای سفید بر تمام تفاوتها و رنگها میکشد.
پیام این روز برای جامعه امروز نیز روشن است: یادآوری ارزش برابری، همدلی و احترام متقابل در میان انسانها.
«خُرّم روز» و آغاز چله بزرگ بر همراهان اساطیر نیوز شاد باد.
