جهانشاهی در ادامه تأکید میکند که گردشگری روستایی از منظر علمی، صرفاً اقامت یا بازدید نیست، بلکه حاصل تلفیق منظومهای از عناصر گوناگون در بخشهای مختلف است؛ از صنایع و تولیدات روستایی گرفته تا محیط طبیعی، ساختار اجتماعی و ظرفیتهای اقتصادی. به گفته وی، تحقق چنین ترکیبی مستلزم وجود شرایط و الزاماتی است تا روستا بتواند با اتکا به کارکردهای گردشگری، مسیر توسعه خود را در چارچوب اهداف راهبردی و سیاستی پیش ببرد. در این نگاه، روستا یک «محیط مولد» با ویژگیهای خاص خود است که باید از ظرفیتهای گردشگری برای تقویت توسعه بهره بگیرد.
معاون اداره کل توسعه گردشگری داخلی با اشاره به اینکه نقطه تمایز برداشتهای سطحی از گردشگری روستایی با چارچوبهای تخصصی، «کیفیت نظام برنامهریزی» است، میگوید همین مؤلفه میتواند روستا را به سمت پایداری یا ناپایداری سوق دهد. از نظر جهانشاهی، درک درست این مفهوم و برنامهریزی اصولی میتواند گردشگری را به ابزاری برای توسعه پایدار روستا تبدیل کند و علت اهمیت فزاینده روستاها و گردشگری روستایی در جهان امروز نیز دقیقاً در همین چارچوب نهفته است.
وی یکی از نکات حساس در برنامهریزی توسعه روستایی را این میداند که قرار نیست محیط مولد روستا به محیطی صرفاً خدماتی تبدیل شود. جهانشاهی تصریح میکند: گردشگری در توسعه روستا نقش «مکمل» دارد نه «اصلی» و بنابراین ابتدا باید از داشتههای روستا و آنچه عامل وجودی آن است صیانت کرد. به گفته دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و گردشگری سبز، این داشتهها فقط آب و زمین و دام و محصولات کشاورزی نیست، بلکه مجموعهای بزرگ از عناصر ملموس و ناملموس را شامل میشود؛ از نظام اجتماعی، فرهنگ و الگوهای رفتاری و آیینها تا دانش بومی، نوع معماری و شیوههای زیست و تولید.
جهانشاهی هشدار میدهد ورود گردشگری از بیرون بدون توجه به این مؤلفهها میتواند موجب اخلال در سازوکارهای محلی شود و نشانههای آن در بسیاری از روستاها قابل مشاهده است؛ از تغییرات کالبدی و فرهنگی و دگرگونی شیوههای زیستی تا ایجاد آسیبهای اجتماعی و زیستمحیطی قابل توجه.
در بخش دیگری از این گفتوگو که اساطیرنیوز منتشر کرده، جهانشاهی به اقدام تازه سازمان جهانی گردشگری ملل متحد اشاره میکند که موضوع «انتخاب بهترین روستاهای گردشگری جهان» را در دستور کار قرار داده است. به گفته وی، این الگو تلاش دارد دغدغههای مرتبط با حفظ هویت و اصالت روستا را کاهش دهد تا روستاها در تلفیق با گردشگری، توسعهای کارآمدتر تجربه کنند و آسیبها به حداقل برسد.
وی همچنین با اشاره به روندهای مهاجرتی میگوید از اواسط قرن گذشته و در پی تغییرات جدی در جهان، موج گسترده مهاجرت از روستا به شهر شکل گرفت و کشور ما نیز ـ هرچند دیرتر و با سازوکار متفاوت ـ تحت تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی شاهد جهشهای بزرگ در مهاجرت روستایی بوده است؛ بهطوری که طی ۵۰ سال گذشته نسبت جمعیت روستایی به شهری از ۷۵ درصد به ۲۵ درصد کاهش یافته است. جهانشاهی میافزاید هم کلانروندهایی مانند تغییرات اقلیمی و هم روندهای داخلی، این شرایط را رقم زدهاند.
به اعتقاد جهانشاهی، در صورت درک صحیح مفهوم گردشگری روستایی و اهمیت دادن به شاخصهای پایداری، بسیاری از روستاهای کشور میتوانند روند مهاجرت به شهر را کند کرده و حتی زمینه گرایش به مهاجرت معکوس را فراهم کنند؛ هرچند تحقق این هدف نیازمند الزامات مشخص، بهویژه در حوزه حکمرانی و سیاستهای توسعهای است.
وی در پایان، یکی از الگوهای قابل اتکا در کشور را روستاهای ایرانی ثبتشده در فهرست بهترین روستاهای گردشگری جهان میداند و میگوید تاکنون پنج روستای کشور موفق به کسب این عنوان شدهاند. جهانشاهی توضیح میدهد الزامات این ثبت بسیار متنوع است و مجموعهای از شاخصها و زیرشاخصها را در جنبههای اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی، منظر و کالبد، زیرساختها و کیفیت حکمرانی گردشگری در بر میگیرد؛ چارچوبی متشکل از ۹ شاخص اصلی و دهها زیرشاخه. به گفته وی، برای تحقق این شرایط باید رابطه مناسبی میان ذینفعان شکل بگیرد و عملکردها در مسیر پایداری روستا تنظیم شود.
جهانشاهی تأکید میکند نتیجه این رویکرد، مواجهه با مدلی از توسعه روستایی است که قابلیت تطبیق با شرایط کشور را دارد و میتواند «رولمدل» اجرایی برای توسعه گردشگری روستایی باشد؛ الگویی که در آن، هم حاکمیت، هم نهادهای غیردولتی و هم مردم در فرایند نقشآفرین هستند.
