به گزارش اساطیرنیوز و با مدیریت سرکار خانم دکتر زهرا لاریجانی، آقای مهدی قاسمی، مشاور اجرایی معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در پاسخ به این پرسش که «سیاحت در روستا» چه تفاوتی با «گردشگری روستایی» دارد و چرا امروزه این نوع گردشگری در اولویت جهانی قرار گرفته است، توضیح داد: «سیاحت در روستا» معمولاً به سفرهایی موقتی و سطحی برای تفریح یا استراحتهای کوتاه اطلاق میشود که فاقد تعامل عمیق با جامعه، اقتصاد و زیستبوم روستا است. در مقابل، «گردشگری روستایی» رویکردی پایدار، چندبعدی و برنامهریزیشده است که هدف آن حفظ منابع طبیعی، تقویت اقتصاد محلی، توانمندسازی ساکنان و احیای فرهنگ بومی است.
وی دلایل قرار گرفتن گردشگری روستایی در صدر اولویتهای جهانی را اینگونه برشمرد:
۱. تنوعبخشی به اقتصاد روستاها: این نوع گردشگری به کاهش وابستگی اقتصاد روستاها به کشاورزی سنتی کمک میکند.
۲. کاهش مهاجرت: با ایجاد اشتغال غیرکشاورزی، مانع از مهاجرت جوانان به شهرها میشود.
۳. حفاظت از میراث: به حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی در برابر توسعه نامتوازن شهری کمک میکند.
۴. پاسخ به نیاز گردشگران: نیاز رو به رشد گردشگران برای تجربه اصالت، آرامش و طبیعت بکر را برآورده میسازد.
قاسمی در خصوص راهکارهای جلوگیری از تغییرات نامطلوب کالبدی و اجتماعی ناشی از گردشگری در روستاها، پیشنهاداتی را مطرح کرد:
- قوانین منطقهای سختگیرانه: وضع قوانینی برای محدودیت در تغییر نما، مصالح و ارتفاع ساختمانها.
- مدیریت ظرفیت برد: کنترل تعداد گردشگران، بهویژه در فصول اوج سفر.
- مشارکت جوامع محلی: بهکارگیری مدل گردشگری مبتنی بر جامعه (CBT) که در آن ساکنان در تصمیمگیریها نقش دارند.
- تأکید بر صنایع دستی اصیل: ترویج تولید انبوه صنایع دستی با رعایت استانداردهای کیفی.
- آموزش گردشگران: فرهنگسازی برای احترام به آداب و سبک زندگی روستایی.
- حمایت از آیینهای بومی: برگزاری جشنها و آیینهای محلی بهصورت واقعی و نه صرفاً نمایشی.
مشاور اجرایی معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی در پاسخ به این پرسش که آیا گردشگری میتواند مانع مهاجرت جوانان شود، گفت: «بله، اما به شرط آنکه گردشگری محلیمحور و کارآفرینپرور باشد.» وی افزود: جوانان در صورت مشاهده چشمانداز شغلی روشن، از جمله راهنمای محلی، مدیریت اقامتگاه، تولید صنایع دستی نوآورانه، بازاریابی دیجیتال گردشگری، یا پرورش گیاهان دارویی، در روستاها باقی خواهند ماند.
قاسمی با استناد به تجارب موفق در اروپا (مانند روستاهای آلپ) و برخی روستاهای ایران (مانند ابیانه و کندوان)، اظهار داشت که گردشگری میتواند نرخ مهاجرت را تا ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش دهد؛ البته این امر منوط به بهبود زیرساختهای پایه مانند اینترنت، راه، خدمات درمانی و آموزشی است.
وی در تشریح نقشه راه پیشنهادی برای توسعه پایدار روستاهای اصیل، گامهای کلیدی زیر را برشمرد:
۱. شناسایی مزیتهای منحصربهفرد: تعیین ویژگیهای خاص هر روستا (طبیعت، فرهنگ، غذا، صنایع دستی).
۲. تشکیل تعاونی گردشگری: ایجاد تعاونی با مشارکت سهام اهالی روستا.
۳. صدور مجوزهای هدفمند: ارائه مجوز به اقامتگاههای بومگردی با رعایت الگوی معماری بومی.
۴. آموزش مهارتها: برگزاری دورههای آموزشی در زمینه کسبوکار، زبان و میزبانی برای جوانان.
۵. بازاریابی دیجیتال و برندسازی: ایجاد برند روستایی (مانند «دهکده پلکانی» یا «روستای سفال»).
۶. نظارت مستمر: ارزیابی شاخصهایی چون ماندگاری جمعیت، درآمد خانوار و حفظ آداب.
قاسمی مسئولیت اصلی این فرآیند را متوجه دولت (سازمان میراث فرهنگی، وزارت گردشگری، بنیاد مسکن، وزارت جهاد کشاورزی) بهعنوان نهاد سیاستگذار و تأمینکننده زیرساخت دانست، اما با تأکید بر لزوم تفویض اختیار اجرا به دهیاریها، شوراهای روستایی و مشارکت بخش خصوصی.
در پایان، وی درباره نقش روستاهای هدف گردشگری و روستاهای ثبتجهانی در توسعه پایدار توضیح داد:
- روستاهای هدف گردشگری: این روستاها که توسط دولتها تعیین میشوند، بهعنوان قطبهای توسعه منطقهای عمل کرده و با اولویتبخشی به تسهیلات مالی، تبلیغات و آموزش، الگوی موفق را به روستاهای اطراف تسری میدهند.
- روستاهای ثبتجهانی (مانند ماسوله، ابیانه یا هالشتات): این روستاها از مزایایی چون حفاظت قانونی قویتر، جذب گردشگران خارجی و ارزآوری، بازاریابی رایگان از طریق برند یونسکو و الهامبخشی به سایر روستاها برخوردارند.
با این حال، قاسمی نسبت به خطر «موزهشدگی» و تبدیل زندگی ساکنان به نمایشی برای گردشگران هشدار داد و تأکید کرد که برای دستیابی به توسعه پایدار، این روستاها نیازمند وضع قوانین سختگیرانهای برای ایجاد تعادل میان «اصالت» و «پذیرایی از گردشگر» هستند.
