تفاوت بنیادین گردشگری روستایی با سیاحت در روستا
دکتر سید محسن امامی در پاسخ به پرسش گزارشگر اساطیرنیوز پیرامون تفاوت این دو مفهوم، کلیدیترین عنصر را «نوع ارتباط میان جامعه میزبان و مهمان» دانست. وی تشریح کرد که در گردشگری روستایی، هدف ایجاد یک پیوند اصولی و همهجانبه است که در آن تمامی ارکان زندگی از جمله فرهنگ، پوشش، موسیقی و خوراک برای گردشگر ملموس میشود.
ایشان خاطرنشان کرد: «سیاحت در روستا غالباً فعالیتی تکبعدی و گاه بیهدف است که ممکن است به پرسه زدن در کوچهها یا استفاده مقطعی از طبیعت محدود شود و حتی در مواردی به ایجاد مزاحمت برای اهالی بینجامد؛ اما گردشگری واقعی بر مبنای “پذیرش آگاهانه” استوار است که در آن روستایی برای میزبانی آموزش دیده و زیرساختهای لازم فراهم شده است.»
حفظ اصالت و جلوگیری از کالایی شدن فرهنگ
مدیرعامل انجمن متخصصان گردشگری ایران، «آموزش» و «آگاهیسازی عمومی» (Public Awareness) را نخستین گام برای دستیابی به گردشگری پایدار برشمرد. به باور وی، هم جامعه میزبان باید آداب برخورد با میهمان را بیاموزد و هم گردشگر باید نسبت به الزامات رفتاری در محیط روستا آگاه شود.
دکتر امامی هشدار داد که اگر اصالت روستا جای خود را به زرقوبرقهای تقلیدی از شهر بدهد، ماهیت روستا نابود شده و به ضدِ خود تبدیل میشود. وی تأکید کرد: «باید با برجستهسازی آداب و رسوم پنهان، به جامعه روستایی اعتمادبهنفس تزریق کرد تا بدانند آنچه برای گردشگر جذابیت دارد، همان اصالت منحصربهفرد آنهاست.»
گردشگری؛ پیشران مهاجرت معکوس
دکتر امامی در بخش دیگری از این گفتگو، به نقش حیاتی گردشگری در کنترل بحران مهاجرت اشاره کرد. وی با بیان اینکه مشکلات اقتصادی و احساس عدم تعلق، جوانان را به سمت حاشیهنشینی در شهرها سوق داده است، تصریح کرد: «تجربه موفق در مناطقی چون کاشان، کردستان و شمال کشور نشان میدهد که با پایدارسازی اقتصاد روستا از طریق گردشگری، روند مهاجرت معکوس آغاز شده است.»
از نگاه وی، گردشگری با طالب بودنِ ویژگیهای بومی، به روستاییان حس افتخار و تعلق میبخشد. با این حال، ایشان تأکید کرد که برای حفظ اصالت، حتی افزایش جمعیت در روستاهای مقصد نیز باید به صورت کنترلشده صورت گیرد.
ضرورت تدوین نقشه راه و تعیین ظرفیت تحمل
این استاد دانشگاه با نقد وضعیت موجود، فقدان تعریف دقیق از «روستای هدف گردشگری» در ساختار حاکمیتی و اجتماعی را یک خلاء اساسی دانست. وی پیشنهاد داد که باید بازار هدف هر روستا مشخص شده و برای جلوگیری از آسیبهای فیزیکی و فرهنگی، «ظرفیت تحمل» (Carrying Capacity) برای هر منطقه تعیین شود.
دکتر امامی مسئولیت اصلی در این حوزه را متوجه دولت دانست و افزود: «با توجه به محدودیتهای فعلی سازمانهای مردمنهاد (NGOs) در ایران، دولت باید با تدوین یک نقشه راه علمی و انجام مطالعات همهجانبه زیستمحیطی و اجتماعی، از شکلگیری خودرُو و بیضابطه روستاهای گردشگری جلوگیری کند.»
نقش روستاهای ثبت جهانی به عنوان الگوی لیدری
در پایان، دکتر امامی به اهمیت ثبت جهانی روستاها توسط سازمانهایی چون UNWTO و یونسکو اشاره کرد و گفت: «این نشانهای بینالمللی علاوه بر معرفی جهانی، نقشه “لیدری” و پیشرو بودن را برای سایر روستاها ایفا میکنند.»
وی در عین حال نسبت به نحوه انتخاب روستاهای هدف در ایران ابراز نگرانی کرد و گفت: «متأسفانه گاهی انتخابها به جای ضوابط بر اساس روابط صورت میگیرد. ما نیازمند یک بازنگری اساسی هستیم تا استانداردهای بینالمللی در انتخاب و حمایت از این روستاها، به ویژه در حوزه زیرساختها، به دقت رعایت شود.
