به گزارش اساطیرنیوز، دکتر مهدی بهاروند رئیس گروه توسعه جاذبهها و محصولات گردشگری در گفتوگویی با این رسانه با اشاره به اهمیت گردشگری روستایی اظهار کرد: در سالهای اخیر این حوزه به یکی از رویکردهای مهم توسعه گردشگری تبدیل شده و علاوه بر ایجاد فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی، در حفظ فرهنگ بومی و تثبیت جمعیت در روستاها نیز نقش مؤثری ایفا میکند. به گفته وی، گردشگری روستایی صرفاً به معنای سفر و تفریح در روستا نیست، بلکه فرصتی برای آشنایی گردشگران با شیوه زندگی، فرهنگ و سنتهای جوامع محلی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه میان «گردشگری روستایی» و «سیاحت در روستا» تفاوت مفهومی وجود دارد، افزود: سفر در معنای کلی به جابهجایی از نقطهای به نقطه دیگر گفته میشود و گاه با هدف تفریح انجام میگیرد، اما گردشگری مفهومی گستردهتر است که علاوه بر زمان و هدف سفر، بر تجربه، شناخت و تعامل با مقصد نیز تأکید دارد.
بهاروند ادامه داد: در گردشگری روستایی موضوع تنها گذراندن اوقات فراغت در روستا نیست، بلکه آشنایی با فرهنگ، سبک زندگی، آداب و رسوم و اقوام روستایی نیز بخشی از این تجربه محسوب میشود. از همین رو این نوع گردشگری میتواند زمینه ارتباط نزدیکتر گردشگران با جامعه محلی و شناخت هویت فرهنگی مناطق روستایی را فراهم کند.
رئیس گروه توسعه جاذبهها و محصولات گردشگری با اشاره به نقش گردشگری روستایی در شرایط بحرانی گفت: در دورههایی که صنعت گردشگری با چالش مواجه شده، محیطهای روستایی توانستهاند بخشی از تقاضای گردشگری را جذب کنند. برای مثال در دوران شیوع ویروس کرونا، زمانی که حضور در فضاهای بسته با محدودیت و نگرانی همراه بود، بسیاری از مردم به فضاهای طبیعی و روستاها روی آوردند. همچنین در شرایطی مانند بحرانهای شهری نیز مناطق روستایی به دلیل آرامش و امنیت نسبی میتوانند مقصد مناسبتری برای گردشگران باشند.
وی در ادامه به تغییرات ایجادشده در بافت و معماری روستاها اشاره کرد و گفت: بخشی از این تغییرات به فرسودگی خانههای قدیمی روستایی بازمیگردد؛ بناهایی که گاه بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال قدمت دارند و به دلیل کاهش مقاومت سازهای نیازمند نوسازی و ایمنسازی هستند. با این حال، ارائه تسهیلات برای بازسازی این بناها در برخی موارد به دلیل نبود ضوابط مشخص برای حفظ معماری بومی، موجب تغییر در بافت سنتی برخی روستاها شده است.
بهاروند همچنین تغییر سبک زندگی و نیازهای جامعه امروز را از دیگر عوامل تأثیرگذار بر معماری روستاها دانست و افزود: گسترش پدیده «خانههای دوم» نیز در سالهای اخیر به تغییر کالبدی برخی روستاها منجر شده است. در بسیاری از موارد شهرنشینان برای گذراندن اوقات فراغت اقدام به ساخت خانه در روستاها میکنند، اما این ساختوسازها گاهی بدون توجه به الگوهای معماری بومی انجام میشود.
وی نبود نظارت کافی و اجرای نشدن قوانین سختگیرانه در حوزه ساختوساز را از جمله عوامل این مسئله عنوان کرد و گفت: برای حفظ اصالت معماری روستاها لازم است نظام نظارتی دقیقتری ایجاد شود و ضوابط مرتبط با معماری بومی بهطور جدی اجرا شود. همچنین برگزاری دورههای آموزشی و برنامههای فرهنگی میتواند در افزایش آگاهی و حفاظت از بافتهای ارزشمند روستایی مؤثر باشد.
رئیس گروه توسعه جاذبهها و محصولات گردشگری با اشاره به برخی اقدامات انجامشده در این زمینه گفت: در سالهای گذشته طرح حفاظت از ۳۰۰ روستای دارای بافت ارزشمند با همکاری بنیاد مسکن و وزارت میراثفرهنگی اجرا شد که در حفظ معماری سنتی این روستاها نقش مهمی داشت و میتواند بهعنوان الگویی برای سایر مناطق کشور مورد توجه قرار گیرد.
بهاروند توسعه گردشگری روستایی را عاملی مؤثر در کاهش مهاجرت از روستاها دانست و تصریح کرد: رونق گردشگری میتواند زمینه ایجاد اشتغال و افزایش درآمد در روستاها را فراهم کند و حتی به مهاجرت معکوس منجر شود. به گفته وی، نمونههایی مانند روستای کندوان نشان میدهد که با توسعه گردشگری، نهتنها مهاجرت از روستا کاهش یافته بلکه افراد زیادی برای فعالیت در حوزه گردشگری به این مناطق جذب شدهاند. همچنین روستای سهیلی در جزیره قشم نمونهای دیگر است که علاوه بر ساکنان محلی، افراد زیادی از روستاهای اطراف برای فعالیتهای گردشگری به آنجا مراجعه میکنند.
وی در ادامه روستاها را از منظر گردشگری به دو دسته کلی تقسیم کرد و گفت: برخی روستاها به مقصد گردشگری تبدیل شدهاند و برخی دیگر هنوز وارد چرخه گردشگری نشدهاند. در روستاهای مقصد گردشگری لازم است نقش وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در مدیریت و برنامهریزی این مناطق پررنگتر شود، چراکه در حال حاضر نهادهایی مانند بنیاد مسکن و سازمان دهیاریها نقش پررنگتری در مدیریت روستاها دارند و همین موضوع گاه موجب محدود شدن اقدامات حوزه گردشگری میشود.
به گفته بهاروند، تقویت جایگاه وزارت میراثفرهنگی در ساختار مدیریتی روستاهای گردشگری میتواند به حفظ بافت و معماری اصیل، مدیریت تغییرات جمعیتی و کنترل ساختوسازها کمک کند.
وی در پایان به موضوع «روستاهای جهانی گردشگری» اشاره کرد و گفت: این طرح یکی از برنامههای مهم در سطح بینالمللی است که شاخصها و معیارهای آن بر اساس ۱۷ هدف توسعه پایدار طراحی شده است. در این چارچوب موضوعاتی مانند حفاظت از محیطزیست، مقابله با تغییرات اقلیمی، مدیریت منابع آب، مشارکت زنان و حضور فعال جوامع محلی مورد توجه قرار میگیرد. به گفته وی، روستاهایی که بتوانند این شاخصها را رعایت کنند، میتوانند بهعنوان الگوهایی موفق در حوزه گردشگری پایدار معرفی شوند و نقش مؤثری در توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی ایفا کنند.
