وی توضیح داد که گردشگری روستایی از دو بُعد اصلی تشکیل میشود؛ بُعد نخست، گردشگری جامعهمحور است که بر ارتباط مستقیم گردشگر با مردم روستا، خرید از محصولات محلی و مشارکت در فعالیتهای روستایی تأکید دارد. به گفته او، این بخش از گردشگری روستایی، تجربهای متفاوت برای شهرنشینان فراهم میکند تا در فضایی متمایز قرار گرفته و زیست و فعالیت روستایی را از نزدیک لمس کنند؛ تجربهای که در بسیاری موارد، در قالب اقامتگاههای بومگردی تعریف میشود.
به گفته فاطمی، بُعد دوم گردشگری روستایی، استفاده از فضای روستا و ویژگیهای محیطی آن است؛ از جمله آرامش، هوای پاک، چشمانداز طبیعی و سبک زندگی متفاوتی که روستا عرضه میکند. وی تأکید کرد که توجه همزمان به این دو بُعد، جوهره اصلی گردشگری روستایی را شکل میدهد.
مدیرکل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراثفرهنگی در ادامه، مهمترین تفاوت گردشگری روستایی با سیاحت در روستا را در سطح آگاهی و مسئولیتپذیری گردشگر دانست. وی گفت: در گردشگری روستایی، گردشگر باید به فرهنگ بومی احترام بگذارد، خود را نسبت به حمایت از اقتصاد محلی متعهد بداند و از طریق خرید سوغات، صنایعدستی و مایحتاج مورد نیاز، در چرخه اقتصادی روستا نقش ایفا کند.
فاطمی افزود: در مقابل، اگر حضور در روستا صرفاً به اقامت یا گذراندن وقت محدود شود، بدون آنکه کمکی به اقتصاد محلی صورت گیرد یا حساسیتی نسبت به فرهنگ بومی و آسیبهای احتمالی به محیط روستا وجود داشته باشد، چنین رفتاری در چارچوب گردشگری روستایی قرار نمیگیرد و باید آن را نوعی گردشگری غیرمسئولانه و ناپایدار تلقی کرد.
وی با اشاره به رویکردهای نوین جهانی در این حوزه خاطرنشان کرد: در ادبیات روز جهان، افزون بر «گردشگری پایدار»، مفهوم «گردشگری احیاگر» نیز مطرح شده که حتی یک گام فراتر میرود و بر یادگیری از جامعه میزبان، همکلامی با مردم محلی، حمایت اقتصادی از آنها و پرهیز از هرگونه آسیب به روستا تأکید دارد. به گفته او، در این الگو، گردشگر میکوشد فرهنگ روستا را پاس بدارد و با احترام به آن، تجربهای مسئولانه و سازنده رقم بزند.
در بخش دیگری از این گفتگو، فاطمی در پاسخ به پرسشی درباره خطر کالایی شدن فرهنگ روستا و از دست رفتن اصالتهای بومی در اثر فشار اقتصادی و افزایش تقاضای گردشگری، تصریح کرد: استفاده از قالبهای موجود در توسعه روستایی، بهویژه اقامتگاههای بومگردی، میتواند تا حد زیادی از بروز این آسیبها جلوگیری کند.
وی توضیح داد که مشکل اصلی زمانی پدید میآید که برخی افراد با انگیزههای سوداگرانه و سوءاستفادهگرانه وارد این حوزه میشوند و ساختارهایی را شکل میدهند که با فرهنگ، هویت و کالبد روستا ناسازگار است. از نگاه او، مدیریت محلی هر روستا و پایبندی به ضوابط موجود، در این زمینه نقشی تعیینکننده دارد.
فاطمی تأکید کرد: در الگوی بومگردی، حفظ فرهنگ و هویت روستا یک الزام است و حتی در نوع ساختوساز، معماری و مصالح مورد استفاده نیز باید اصالت محیط حفظ شود. به گفته وی، در چنین شرایطی میتوان از توسعه گردشگری استقبال کرد، بیآنکه هویت روستا قربانی شود. اما هرجا ساختوسازهای بیضابطه و فعالیتهای سوداگرانه شکل بگیرد، باید آن را مغایر با اصول گردشگری روستایی دانست.
